Zanim zajmiemy się motywami wegetarianizmu, wypada wyjaśnić jego znaczenie wychodząc od etymologii: terminy wegetarianizm i wegetarianin pochodzą od łacińskiego rzeczownika vigor – zdrowie, siła fizyczna albo wedle niektórych od przymiotnika vegetus czyli spełniony, nienaruszony, zdrów, pełen życia; istnieje też źródłosłów sanskrycki słowa: vag, który znaczy pobudzać, wzrastać, pozwalać rosnąć.
   Opierając się zatem na etymologii, bez względu na pochodzenie jakie chcemy mu nadać, za wegetarianizm należy rozumieć zbiór zachowań żywieniowych, lecz nie tylko, pozwalających osiągnąć stan zdrowia i wigoru. Wydaje się to znajdować potwierdzenie również w studiach naukowych, które coraz częściej skłaniają się ku żywieniu wegetariańskiemu jako źródłu dobrego samopoczucia oraz zdrowego i długiego życia.
   Jednak to nie studia naukowe, ale raczej inne, podzielane przez ludzi głębokie pobudki, czynią z wegetarianizmu coś o wiele poważniejszego niż prosty rygor żywieniowy, dlatego ważne by wiedzieć jakie to motywy popychają ciągle rosnącą liczbę osób do wyeliminowania mięsa i ryb z diety; aczkolwiek wegetarianizmu nie można redukować do sposobu żywienia, bo zakłada także określony, odpowiadający mu /koherentny/ styl życia.
   Nawet jeśli, jak zobaczymy, liczni są gotowi „personalizować /nadawać osobiste cechy” przyczynom bycia wegetarianinem nieraz naginając filozofię pod kątem własnych przyzwyczajeń i wrażliwości, korzystnym jest zobrazować przynajmniej w zarysach, punkty oparcia owego wyboru życiowego, który bardzo często przyjmuje charakter ruchu kulturowego.1
   Współczesny wegetarianizm posiada antyczne korzenie, jakich ślady znaleźć można w indyjskich Wedach, w starożytnym Egipcie, w antycznej Grecji. Już Pitagoras był zdecydowanym wegetarianinem, który płacił rybakom, by wyrzucali z powrotem do morza dopiero co złowione ryby. Nieprzypadkowo, przed wprowadzeniem pojęcia wegetarianizmu, ktoś kto eliminował mięso z własnej diety był nazywany „pitagorejczykiem”. Wegetarianizm był tematem pierwszych średniowiecznych konsyliów chrześcijańskich,* dyskutowano nad nim w epoce Odrodzenia, Oświecenia i tak dalej aż po nasze czasy.
   Powodów z jakich wybiera się dietę wegetariańską może być wiele, tak jak wielu jest wegetarianów; jednak główne, podstawowe jego uzasadnienia można podzielić na: etyczne, filozoficzne, zdrowotne, ekologiczne i ekonomiczne, do nich należy dodać również duchowe, odnoszące się do sfery prywatnej albo do zasady w niektórych religii.
   Ktoś mógłby powiedzieć, że człowiek jest zwierzęciem i tak jak inne zwierzęta żywi się osobnikami innych gatunków, dlaczego zatem porzucać przyzwyczajenie, jakie wydaje się przynależeć naszej „zwierzęcej naturze”?
   W rzeczywistości ludzka mięsożerność nie jest tak gruntownie uzasadniona, jak niektórym mogłoby się wydawać, poza tym wszystkie główne pobudki wegetarianizmu nawiązują również do kwestii umiaru… Niezależnie od bycia czy niebycia wegetarianinem, można spokojnie zgodzić się z próbami powstrzymania albo przynajmniej ograniczenia wpływu /impaktu/ jaki „mięsożerna machina” wywiera na świat, w którym żyjemy.

rozdział następny

   Pierwszą przesłanką za wegetarianizmem jest ta etyczno-filozoficzna opierająca się na holistycznej koncepcji Wszechświata, w którym wszystkie żywe istoty są połączone między sobą i gdzie z dobrego samopoczucia i zdrowia jednego wypływa i wyrasta dobre samopoczucie drugiego. Nie jest to wyłącznie animalistyczny wątek, o czym można by błędnie sądzić, lecz nawiązuje do dużo szerszej i głębszej koncepcji jaka opisuje świat za pomocą fraktala zdolnego ukazać w każdej swej najmniejszej części „pełny i nieskończony” obraz całości.
   Filozoficzne podstawy podejścia wegetariańskiego mogą zatem zostać umiejscowione w głębokiej świadomości owego nieskończonego podobieństwa oraz w percepcji równowagi utrzymującej przy życiu planetę zamieszkiwaną przez człowieka.* Wynikiem takiej holistycznej koncepcji świata jest porzucenie antropocentrycznego widzenia oraz interpretacji rzeczywistości.
   Przesunięcie człowieka ze środka świata na pozycję równą innym istotom żywym, sprawia że te nabierają godności i znaczenia; tak oto zmiana paradygmatu w prosty i naturalny sposób pozwala poczuć się częścią uniwersalnej wspólnoty i zająć się tym, by pozostała w równowadze.

   Badania naukowe dwudziestego wieku zniosły granicę biologiczną między człowiekiem a zwierzętami, eliminując w ten sposób każde możliwe sztampowe usprawiedliwianie teorii gatunkowych z pretensjami do ustanawiania wyższości człowieka i jego panowania nad resztą żywych stworzeń.
   Zapoczątkowało to zmianę kulturową jaka doprowadziła do stopniowego rozpuszczenia wyraźnej linii podziału między ludźmi a zwierzętami prowadząc do zastąpienia antropocentrycznej wizji świata, biocentryzmem, gdzie człowiek nie jest więcej koroną stworzenia predysponowaną do „porządkowania” całej planety i wykorzystywania reszty jej mieszkańców na użytek i ku własnej przyjemności. Rozwój nauki jaki pokazał, że człowiek jest najzwyczajniej jednym ze elementów /komponentów/ biosfery stanowi punkt zwrotny myślenia filozoficznego mniej więcej od lat siedemdziesiątych zeszłego wieku, wraz z narodzinami myśli animalistycznej ugruntowanej na koncepcji sprawiedliwości. Już nie tylko na poglądach typu empatycznego czy uczuciowego, lecz na nowym pojęciu równości i sprawiedliwości. Ujmując w skrócie, można powiedzieć, że myśl animalistyczna opiera się na przekonaniu, że zwierzęta doświadczają tak samo przyjemności i bólu, dlatego muszą koniecznie wejść w sferę etycznych rozważań.
   Wśród licznych filozofów pracujących nad rozwojem tej koncepcji, na jej kształt w największym stopniu wpłynęli: Peter Singer i Tom Regan.
   Peter Singer w swych rozważaniach wychodzi właśnie z twierdzenia, że zwierzęta tak jak człowiek doświadczają cierpienia, by później przeanalizować ową przypadłość z punktu widzenia doktryny utylitarystycznej.*
   To co Singer wprowadza nowego, dotyczy równego traktowania interesów wszystkich podmiotów uczestniczących w określonym działaniu /akcji/. Prowadzi go to do stwierdzenia że: „Wszystkie zwierzęta są równe” i że podpadają pod ogólną kalkulację skutków działań, ponieważ dokładnie tak jak ludzie, są w stanie doświadczać bólu i przyjemności. czytaj dalej »